Tadeusz Barucki - śladami architektury

Architektura Litwy

Nasze zrozumiałe zainteresowanie architekturą krajów Zachodu nie usprawiedliwia faktu nieznajomości architektury naszych najbliższych sąsiadów, a zwłaszcza Litwy. Dotyczy to zarówno jej historii jak i czasów współczesnych. A przecież architektura ta powstawała również we wspólnym czasie Rzeczpospolitej Obojga Narodów, co wywoływać powinno nie tylko nasze zainteresowanie nią ale i nakładać obowiązek jej bliższego poznania. Pozytywnych wrażeń przysporzy nam też prawie zupełnie nieznana architektura Litwy okresu międzywojennego a nawet - w niektórych wypadkach - ta, powstała w trudnych czasach okupacji sowieckiej. Osobny - czasami wręcz godny pozazdroszczenia - rozdział stanowi na Litwie architektura dnia dzisiejszego.

Najwcześniejsza architektura Litwy przetwarzała siedziby ludzkie w podobny jak i u nas sposób doprowadzając do powstania grodów. Spośród blisko 900 takich grodów - dziś grodzisk - najciekawsze są pozostałości w Kierniowie - 4 grodziska V-IX w. - który będąc w wiekach XIII i XIV siedzibą Wielkiego Księcia Litewskiego był zapewne pierwszą stolicą Litwy.

Kierniów, grodziska

Grody te od końca XIII w. przekształcają się w murowane zamki, z których najciekawsze przykłady mamy w Kownie i Wilnie (oba w ruinie) i w Trokach (XIV w., zniszczony 1655-1660, odbudowany w latach 1953-1961, S. Kruminis, S. Mikulionis) .

Kowno, fragment ruin zamku

Troki, zamek

W zamku Gedymina w Wilnie zachowała się oktogonalna wieża, która - jako pewna cecha charakterystyczna - występuje na Litwie również w architekturze sakralnej. Przykładem tego jest kościół księcia Witolda w Kownie (ca 1400,Rest. 1978-1982, S. Cerskutes) z jeszcze jedną cechą litewskiej architektury a mianowicie prezbiterium szerszym od nawy głównej.

Kowno, wieża kościoła Witolda

Trzeba przypomnieć tu, że Litwa dwukrotnie przyjmowała chrześcijaństwo, po raz pierwszy za Mendoga (XIII w.) poczym nastąpił nawrót do pogaństwa i za Jagiełły (1387), co zapoczątkowało istotne związki z Polską. Wrócono też do zapoczątkowanej za Mendoga katedry w Wilnie (1254), której elementy tamtego czasu eksponowano w jej dzisiejszych podziemiach. Nieco wcześniej - prawdopodobnie dla przyjezdnych kupców - powstał w Wilnie kościół św. Mikołaja (przed 1387), będący najstarszą świątynia gotycką na Litwie. Do tego momentu gotyk kształtował się pod wpływem Zakonów Rycerskich z Prus i Łotwy. Wznoszony z kamienia i cegły miał formy proste i surowe. Drugi, dojrzały jego etap rozwija formy lekkie i ciekawe plastycznie jak w t. zw. Domu Perkuna w Kownie (XV-XVI w., rest. 1964-1968, D. Zarackiene), czy w  małym bezwieżowym kościółku w Sapieżyszkach (XVI w.), a przede wszystkim w kościele św. Anny w Wilnie (1495-1560, rest. 1747, K. Glaubitz, 1871, J. Lewicki, N. Czagin, 1902-1909, J. Dziekoński, 1969-1970, J. Bartkiene). Renesans dociera na Litwę z Krakowa (XVI w.) i z Gdańska (XVI-XVII w.). W pierwszym przebudowywano - podobnie jak w Polsce - gotyckie obiekty, uzyskując specyficzny walor tej architektury jak np. w Ostrej Bramie w Wilnie (1502-1522, rest. 1965-1970, Z. Siemanaviciaus). Drugi był manieryzmem swobodnie - zwłaszcza w detalach - interpretującym zasady antycznej kompozycji.

Sapieżyszki, kościół

Sapieżyszki, front kościoła

Wilno, kościół św. Anny i Bernardynów

Kowno, Dom Perkuna

Kowno, szczyt Domu Perkuna

Wilno, dom gotycki

Wilno, Ostra Brama

Mimo, że w okresie renesansu nie budowano wiele kościołów warto dostrzec tu kościół św. św. Piotra i Pawła w Szawlach (1617-1634) z tradycyjnie oktagonalną wieżą. Bardzo charakterystyczne dla tego czasu są natomiast świątynie reformacji jak np. kalwińska (1637-1652) i luterańska (XVII w.) w Kiejdanach. Odbudowano tam również z tego czasu, po ostatnich zniszczeniach wojennych ratusz (1653-1654, rest. 1983, L. Aksamitauskas), jak i budynki Wielkiej i Małej Gildy (1624-1661).

Szawle, fragment kościoła św. św. Piotra i Pawła

Kiejdany, zbór luterański

Kiejdany, dwie synagogi przy Rynku Żydowskim

Kiejdany, Domy Cechowe

Jednak najpiękniejszym przykładem architektury renesansowej domów mieszkalnych jest Dom Massalskich w Kownie (1634). W duchu renesansu przekształcały się też - nie tracąc jeszcze cech obronnych - siedziby magnackie zarówno małe, jak dwór w Siesikach (XVI-XVII w.) z obronnymi wieżyczkami jak i największe, czego przykładem jest - od roku 1978 restaurowany (E. Purlis) - zamek w Birżach (1589), ufortyfikowany wg. wzorów włoskich. Ich cechą charakterystyczną były dziedzińce arkadowe (Raudoniany, 1295-1316, przeb. XVI w., Poniemuń, 1604-1610 i Czerwony Dwór, XVII w.). Do takich rezydencji w Wilnie należał pałac Radziwiłłów (XVI w.) a przede wszystkim - obecnie odbudowywany Dolny Zamek (1520-1545, G. Cini). Arkadowe dziedzińce miał tez nowicjat a także główny zespół Uniwersytetu Wileńskiego (XVI-XVII w.), który powstał z założonego tam wcześniej Kolegium Jezuitów.

Kowno, Szczyt Domu Massalskich

Wilno, dziedziniec nowicjatu

Wilno, dziedziniec Uniwersytetu

Wraz z jezuitami zjawia się na Litwie barok. Dzieli się on na 3 etapy: wczesny (1600-1650), dojrzały (1650-1700) i późny określany też jako rokoko (1700-1790). Pierwszy reprezentuje kościół Jezuitów w Wilnie (1604-1618 m.in. P. Bokszta, rest. 1749-1755, T. Żebrowski, rest. 1864-1868, N. Czagin, J. Borowski, rest. 1942, V. Lansbergis-Żemkalnis, rest. 1963-1966, A. Svabauskas) jeszcze z gotyckimi szkarpami, ale wzorem rzymskiej świątyni Il Gesu przekryty już kopułą, a także centralnie rozwiązana kaplica św. Kazimierza (1624-1636, K. Tencala, rest. 1931-1932, J. Kłos, H. Wąsowicz, S. Bukowski) przy wileńskiej katedrze.

Wilno, kościół św. Kazimierza

Wilno, kaplica św. Kazimierza przy katedrze

Czołowym dziełem drugiego jest kościół św. św. Piotra i Pawła na Antokolu w Wilnie (1668-1671, J. Zaor i po 1672 G. Fredani) z oszałamiającą rzeźbiarską sztukaterią (1677-1785, P. Petri, G. Galli) w swym wnętrzu.

Wilno, kościół św. Piotra i Pawła

Wilno, kościół św. Piotra i Pawła, wnętrze kopuły

Wilno, kościół św. Piotra i Pawła, detal rzeźbiarski

Wilno, kościół św. Jana

Wilno, kościół Misjonarzy

Innym obiektem tego czasu, ukazującym też specyficzną osiową kompozycję przestrzenną jest klasztor Kamedułów w Pożajsciu (1662-1667, L. Fredo, C. Puttini, S. Miedeszka, P. Puttini, P. Petri, J. Zaor, przebudowany 1790-1793, P. de Ross, i odnowiony od 1977, S. Cerskute) koło Kowna. W trzecim dominuje twórczość Krzysztofa Glaubitza z charakterystyczną, smukłą w swej sylwecie, architekturą - promieniującą wówczas daleko na wschodnie krańce Rzeczpospolitej -, której przydano nazwę baroku wileńskiego. Jego najważniejsze dzieła w Wilnie to przebudowany kościół uniwersytecki św. Jana (1387-1426, przeb. 1738-1749) oraz również przebudowany kościół Misjonarzy (1695-1730, wieże 1750-1756).

Cytowany, wnętrze kościoła

Telsze, wnętrze kościoła

Nie można zapomnieć tu o istotnych przebudowach kościołów na prowincji, które doprowadziły do powstania cennych przykładów architektury baroku jak np. w Cytowianach (1614-1733, przeb. 1783), Liszkiawie (1695-1741) czy w Telszach (1762-1765, dzwonnica 1864, F. Rimgajła).

Wilno, obserwatorium Uniwersytetu

Wilno, fragment obserwatorium Uniwersytetu

Inną indywidualnością tego okresu był Tomasz Żebrowski, jezuita i profesor Uniwersytetu Wileńskiego, który m.in. na swej uczelni przebudował obserwatorium astronomiczne (1752-1766). Bardzo istotny jest fakt, że na uczelni tej wykładana jest architektura i wydawane są podręczniki w tym zakresie, przez co ośrodek wileński staje się bardzo istotny dla architektury całej Rzeczpospolitej. Architektura baroku przekształca też - niekiedy na wzór Wersalu - litewskie pałace magnackie .

Po 3 rozbiorze Rzeczpospolitej w roku 1795 Litwa włączona zostaje do Imperium Rosyjskiego. Tak więc do początkowych nurtów klasycyzmu (1770-1800) wywodzącego się z Warszawy dołączają w drugim jego okresie (1800-1820) wpływy empiru rosyjskiego. Czołowym przedstawicielem pierwszego okresu jest Wawrzyniec Stuoka-Gucewicz a jego reprezentatywne dzieła to przebudowa ratusza (1781-1899,rest. 1936-1940, S. Zarębski, V. Landsbergis-Żemkalnis, rest. po 1945) i katedry (1783-1801, rest. 1837-1838, K. Podczaszyński, rest. 1931-1932, J. Kłos, rest. 1969, N. Kitkauskas) w Wilnie. W drugim okresie działa Karol Podczaszyński m.in. przebudowując wnętrza uniwersytetu (1802-1804) a także budując kościół ewangelicko-reformowany w Wilnie (1829-1835) a także - związany z J. Słowackim - pałac w Jaszunach (1824-1828, rest. 1980, M. Butavitiene). Z czasem widzimy wyraźne wpływy rosyjskie jak w pałacu generał-gubernatora w Wilnie (1832, W. Stasow i in., rest. 1972-1976, R. Kazlauskas). Ostatecznie ukształtowana zostaje forma Kaplicy Ostrobramskiej w Wilnie (1715, przeb. 1789 i 1829, P. Rossi).

Wilno, ratusz

Wilno, katedra

Wiek XIX przynosi Litwie - jak w całej Europie - kolejne style historyczne jak w pałacach Ogińskich neogotyk w Landwarowie (XIX w.) i neorenesans w Plungianach (1879, K. Lorentz), neobarok w domu Wilejszów w Wilnie (XIX w.) czy wreszcie neoklasycyzm w pałacu Tyszkiewiczów w Wace (1876-1880, L. Marconi). Przy pałacach tych powstają też wielkie parki, które tworzy m.in. francuski architekt krajobrazu Eduard Andre, np. w rezydencjach Tyszkiewiczów w Zatroczu (XIX w.) czy w Połądze (1897-1907).

Plungiany, pałac Ogińskich

Połąga, pałac Tyszkiewiczów

Style historyczne dostrzeżemy też w wielu obiektach sakralnych. Wśród nich warto zwrócić uwagę na powstałe też w tym czasie meczety jak w Kiejdanach (1880-1884), również drewniane jak w Niemieży (1900, A. Sonin) podobnie jak karaimska kenesa w Trokach (1824). Zniszczone zostały w czasie ostatnie wojny charakterystyczne drewniane synagogi jak np. w Olkiennikach (XVIII w.). Murowane przetrwały niekiedy w zrujnowanej formie jak dwie w Kiejdanach (XVIII i XIX w.). Przepiękne są natomiast drewniane kościoły zachowujące swe tradycyjne formy jak wielki w swej bryle kościół w Kiejdanach (1709) czy zupełnie małe jak w Stadach (1770), Stelmuży (1650), czy w Plateliai (1744), ten ostatni wyraźnie inspirowany wnętrzem pobliskiej katedry w Telszach. Warto podać, że drewniana - ludowa - architektura Litwy wraz z jej detalami jak rzeźbione słupy-kapliczki gromadzona jest w kilku skansenach, a zwłaszcza w największym z nich w Rymszyszkach, powstałym w roku 1966.

Przełom XIX i XX wieków owocuje eklektyzmem w postaci takich obiektów w Wilnie jak Filharmonia (1899-1902) czy tzw. Zameczek (1894-1900, J. Januszewski,A. Filipowicz-Dubowik, rest. 1962-1963) dziś siedziba związku Architektów Litwy. Nieco odrębna w swym charakterze jest architektura Kłajpedy i jej regionu, który należał w tym czasie do Niemiec. Znajdziemy więc tam charakterystyczny neogotyk jak w gmachu poczty (1895) przykłady secesji, a także to co stworzył "Jugendstil" jak w budynku liceum żeńskiego (1911). Znajdziemy też w zespole domów przy ul. H. Manto (1921) zapowiedź modernistycznych, społecznych osiedli robotniczych. Dużym osiągnięciem nadchodzącego modernizmu był w Wilnie żelbetowy kościół Serca Jezusowego (1907-1914, A. Wiwulski) w czasach okupacji sowieckiej gruntownie przekształcony. Zachowały się natomiast inne dzieła jego twórcy jak kaplica cmentarna w Szydłowie (1924) a także odtworzone po uzyskaniu przez Litwę niepodległości 3 Krzyże (1915) dominujące w panoramie Wilna.

Wilno, pałac Tyszkiewiczów

Wilno, Filharmonia

Kłajpeda, dom secesyjny

Wilno, tzw. "Zameczek

Szydłów, kaplica cmentarna

Kłajpeda, dom w osiedlu robotniczym

Niemież, meczet

Troki, kenesa

Gintaliszki, kościół

Rymszyszki, zagroda w skansenie

Rymszyszki, zagroda

Rymszyszki, ganeczek wejściowy

Rymszyszki, wnętrze chaty

Kapliczki przydrożne

Początki architektury Litwy międzywojennej z stolicą w Kownie to kontynuacja stylów neohistorycznych, które reprezentował m.in. E. Frikas w takich obiektach w Kownie, jak Filharmonia (1925- 1928) czy Centralna Kasa Oszczędności (1932).

Kowno, Filharmonia

Głównie petersburski neoklasycyzm tworzył M. Songaiła, jak w Kownie w Banku Litwy (1925-1928), a także w kilku jego prowincjonalnych oddziałach. W. Dubeneckis ewoluował od neoklasycyzmu w Szkole Sztuk Pięknych w Kownie (1922-1925) do jego zmodernizowanego wydania w zespole muzeów w centrum Kowna (1931-1936). U V. Landsbergisa, który skłaniał się w stronę modernizmu czytelna jest wyraźnie nuta antyku jak np. w budynku "Pienocentras" w Kownie (1931-1934). Godna uwagi jest jego działalność w Kłajpedzie, gdzie w zupełnie innym środowisku starał się stworzyć nowe - jego zdaniem litewskie - wartości jak np. w Pałacu Sportu (1938). Bardzo wyraźnie inspirowana jest kubizmem twórczość F. Vizabarasa, co widzimy w jego budynku poczty głównej w Kownie (1932).

Kowno, Towarzystwo Kredytowe

Kowno, Muzeum Wlk. Księcia Witolda

Kowno, poczta główna

Kowno, budynek "Centropienas"

Kłajpeda, hala sportowa

Ciekawostką może tu być polski wkład w architekturę międzywojennej Litwy, która nie utrzymywała stosunków dyplomatycznych z Polską, w postaci wygrania międzynarodowego konkursu na Pałac Prezydenta Litwy w Kownie (1939) przez A. Szyszko Bohusza. Dodać trzeba, że opisany po litewsku projekt wysłano z poza granic Polski. Drugim takim przyczynkiem było opracowanie przez internowanych na Litwie oficerów Wojska Polskiego - architektów - w drodze konkursu projektu zagospodarowania przestrzennego uzdrowiska w Birsztanach (1940, I nagr. S. Płoski, II nagr. W. Broda, III nagr. J. Wierzbicki).

Nie można tu pominąć tego, co działo się w tym samym czasie w  tzw. Litwie środkowej wraz z Wilnem, stanowiącej wówczas część państwa Polskiego. W odróżnieniu od Kowna, które rozwijało się jako stolica, Wilno stało się - co prawda - miastem wojewódzkim, ale prowincjonalnym. Tym nie mniej w okresie II Rzeczpospolitej podjęto tam szereg prac konserwatorskich jak przy katedrze (1931-1932, J. Kłos, B. Wąsowski, S. Bukowski), Uniwersytecie Wileńskim (1919-1939, F. Ruszczyc, S. Narębski) czy Kaplicy Ostrobramskiej (1927-1932). Powstawały też nowe obiekty - głównie w Wilnie - jak Dom Towarowy Braci Jabłkowskich (1921-1923, K. Jankowski, F. Lilpop), inspirowane Bauhausem osiedle mieszkaniowe na Antokolu (1930-1931, F. Wojciechowski), Izba Przemysłowo-Handlowa, (1931, Z. Tarasin), dom akademicki (1931, A. Kodelski), Bank Gospodarstwa Krajowego (1936-1938, J. Pańkowski, S. Gałęzowski), gmach PKO (1936-1938, Z. Puget, J. Żurawski, przeb. 1996, A. Nasvytas), Ubezpieczalnia Społeczna (1938-1939, S. Murczyński, J. Sołtan), lombard (1938, I. Helman-Zatorska) czy szkoła (1938-1939, R. Gutt). R. Gutt opracował też bardzo istotny projekt ukształtowania Placu Katedralnego w Wilnie (193…), a także zrealizował - wraz z A. Scholtz - pomnikowy - nie istniejący dziś - zespół miejsca urodzin Marszałka Józefa Piłsudskiego w Zułowie. (1935-1938). W tej symbolice przebudowano też wojskowy cmentarz na Rossie w Wilnie (1935-1938), którego dominantą stał się - częściowo jedynie odpowiadający dziś swej przedwojennej koncepcji - grobowiec "Matka i Serce Syna".

Wilno, osiedle na Antokolu

Wilno, gmach b. Banku Gospodarstwa Krajowego

Wilno, gmach b. Ubezpieczalni Społecznej

Wilno, szkoła powszechna

Wilno, grób "Matka i Serce Syna" na cmentarzu na Rossie

II Wojna światowa przyniosła Litwie włączenie do Związku Radzieckiego a także ogromne zniszczenia wojenne. Ich odbudowa przebiegała według zasad ustalonych w Moskwie. Tym nie mniej w architekturze tego okresu nie dominuje styl socrealizmu. Dostrzegalny jest on w takich obiektach jak Dom Uczonych w Wilnie (1951, A. Rippa) czy w dworcu kolejowym w Kownie (1953, P. Aszastin).

Wilno, Dom Uczonych

Po roku 1956 architektura litewska - nawet przytłoczona standaryzacją i uprzemysłowieniem - starała się uzyskać jak najwyższy poziom. Powstawały liczne osiedla w tym np. w Wilnie Leszczyniaki (1967, V. Cekanauskas, V. Bredikis i in.), uhonorowane Nagrodą Leninowską. Godne uwagi niekiedy są ich centra usługowe jak w Wilnie w osiedlu Szyszkinie (1985, K. Prampis, G. Ramunis, D. Dindiene, G. Baravykas), podobnie jak całe nowe centrum Wilna (od 1964, V. i A. Nasvytis), do którego nawiązują dalsze obiekty publiczne jak Muzeum (1980, G. Baravykas, V. Vielius) czy Litewski Dom Młodzieży (1987, C. Mazuras). Na terenie międzywojennego Wilna powstało też szereg istotnych obiektów jak np. gmach Parlamentu (1978-1981, V. i A. Nasvytas), Pałac ślubów (1974, G. Baravykas) czy gmach Opery i Baletu (1974, N. Baciute).

Łabunowo, zabudowa wsi spółdzielczej

Łabunowo, wiejski dom kultury

Wilno, osiedle Leszczyniaki

Wilno, centrum usługowe osiedla Szyszkinia

Wilno, fragment osiedla Wierszuliszki

Wilno, zabudowa mieszkaniowa przy ul. Antokolskiej

Kowno, osiedle Silalniai

Szawle, osiedle

Wilno, fragment nowego centrum miasta za rzeką Wilią

Wilno, planetarium w nowym centrum miasta

Wilno, hotel "Lietuvos" w nowym centrum miasta

Wilno, muzeum w nowym centrum miasta

Wilno, Dom Młodzieży Litewskiej w nowym centrum miasta

Wilno, gmach Sejmu

Wilno, Pałac ślubów

Wilno, Wilno, wnętrze Pałacu ślubów

Wilno, fragment wnętrza Pałacu ślubów

Wilno, gmach Opery i Baletu

Wilno, budynki Wydziału Architektury Politechniki

Godnym uwagi jest to, że podobnej wartości architektura powstawała też w prowincjonalnych miastach jak np. w Kownie Dom Towarowy "Merkurios" (1983, A. Sprindys), politechnika (1984, D. Petkelienie) i Dom Weterana (1985, A. Kancas), Dom Kultury w Trokach (1985,A. Paulauskas), dom towarowy w Oranach (1983, E. Beinortas), ratusz (1986-1989, S. Juskys) i teatr (1987-1995, S. Juskys) w Olicie, czy domy wypoczynkowe w Połądze jak Akademii Nauk (1975-1984, V. Dicius, L. P. Ziberkasi) a także "Vanagupe" (1985,A. Leckas, L. Merkinas).

Kowno, Politechnika

Kowno dom handlowy "Merkurijos"

Kowno, Galeria Sztuki

Kielmie, dom kultury

Preny, dom kultury

Troki, dom kultury

Bardzo specyficzną architekturę w swej nowoczesności ma Kłajpeda. Nawiązując do czerwieni tradycyjnie stosowanej tam cegły w tym właśnie budulcu powstały tam takie obiekty jak dworzec kolejowy (1984, J. Baltrenas), Dom Kultury i Sportu Rybaków (1982, J. Baltrenas) czy hotel "Klaipeda" (1959, V. Furman rozb. 1984, G. Fiskus). Czerwień cegły obowiązuje w całym regionie Kłajpedy, również na mierzei kurońskiej, będącej atrakcyjnym zespołem rekreacyjnym z takimi obiektami jak ratusz w Nerindze (1980, G. Fiskus).

Kłajpeda, stacja kolejowa

Kłajpeda, Dom Rybaka

Kłajpeda, domy w śródmieściu

Nida, ratusz

Nida, dom wypoczynkowy

Połąga, dom wypoczynkowy "Tulpe" (dawniej Akademii Nauk)

Połąga, hotel "Palanga Vetra"

Druskienniki, centrum balneologiczne

Druskienniki, wnętrze centrum balneologicznego

Postmodernizm pojawił się na Litwie stosunkowo wcześnie - jeszcze przed uzyskaniem niepodległości - czego najlepszym przykładem może być sanatorium balneologiczne w Druskiennikach (1980, A. i R. Silinskas). Wyczuwa się ten nurt również w gmachu Galerii Sztuki w Kownie (1981-1983, E. Miliunas-Simac, K. Kiselius, S. Juskys). Zdecydowanie rozwinął się on po roku 1990 - może nawet ze szkodą dla regionalnego charakteru architektury litewskiej - co widzimy np. w banku "Hermes" w Wilnie (1996, K. Pempe, G. Ramunis) czy w hotelach sejmowych (1988-1996, A. Paslaitis). W tym nurcie przebudowano też np. centrum Szawli z bankami "Ukio" (1993-1994, K. Jurenas) i "Snoras" (1993-1995, R. Aurela). Zaczęła też powstawać zahamowana w swym rozwoju w czasach sowieckich architektura sakralna. Jednym z pierwszych takich obiektów był kościół - poświęcony "Wywiezionym na Wschód" - w Elektrynach (1990-1996, W. Silgalis).

Wilno, bank "Hermes"

Olita, dom towarowy

Połąga, domy szeregowe

Kalwaria Żmudzka, szkoła

Szawle, piesze centrum miasta

Szawle, fragment architektury w pieszym centrum miasta

Elektryny, kościół

Elektryny, wnętrze kościoła

Pierwszoplanową realizacją architektoniczną dnia dzisiejszego jest odbudowa - w swej renesansowej postaci - Dolnego Zamku w Wilnie, który w roku 2009 ma stać się siedzibą Prezydenta Litwy.

Wilno, fragment odkrywek archeologicznych w Dolnym Zamku

Wilno, detale renesansowe znalezione w Dolnym Zamku

Wilno, widokówka propagująca odbudowę Zamków - Dolnego i Górnego

________________________

Fotografie autora.

________________________

Wszystkie prawa autorskie i wydawnicze zastrzeżone. Żadna część ani całość opracowania "Architektura Litwy" nie może być bez pisemnej zgody autora Tadeusza Baruckiego reprodukowana w całości lub w części, użyta do innej publikacji, przenoszona na inne nośniki, przechowywana w jakiejkolwiek bazie danych i w jakiejkolwiek postaci. / All Rights Reserved. No part of this publication "Architektura Litwy" may be reproduced, stored in a retrieval system, or transmitted, in any form or by any means, electronic, mechanical, photocopying, recording or otherwise, without the permission of author Tadeusz Barucki tadeusz_barucki@o2. pl